HIRSIZ ALARM

YANGIN ALARM

2.       YANGIN ALGILAMA VE ALARM SİSTEMLERİ

             Yangın dedektörleri ve alarm sistemleri ürünlerine, mikroişlem teknolojisinde süregelen gelişmelerin etkisi büyük ölçüde yansımıştır.

Yangın algılama sistemlerinde şüphesiz algılayıcı olarak, ortamdaki yangın riski ve yangın başlangıcında oluşacak duman tipine göre seçilen duman, ısı, alev vb. dedektörler kullanılmaktadırlar. Dedektörlerin yanı sıra olay anında ortamda bulunan kişilerin de sistemi devreye sokabilmeleri amacıyla manuel ihbar butonları ( kır bas ) kullanılmaktadır.

             Yangın algılama sistemlerinde kontrol panelleri ve sistem temelde konvansiyonel   ( bölgesel ) ve adresli olmak üzere iki ana grupta incelenebilir. Bu iki sistem arasındaki temel farklılık adresli sistemde her dedektörün bir adres numarası taşıması ve kontrol paneli üzerinden her dedektörün bu numara ile teker teker izlenebilmesidir.

2.1. Yangın Alarm Sistem Tipleri :

2.1.1 Klasik İki Kademeli Sistemler

             Bu sistem en  basit sistemlerden biridir ve dünyanın her yerinde popülerliğini sürdürmektedir. Boyutlarının küçüklüğü ve montajının oldukça basit ve kolay olması yangından koruma alanları için ekonomik çözümler sağlamaktadır. Her bir bina konusuna göre kullanılan yangın dedektörleri özel devrelerle çalışır. Alarm sesi veren devrelerin elektrik tesisatı ya binanın her tarafında bulunacak şekilde ya da binanın çeşitli konumlarının ayrı ayrı kısımlarına kurulmuştur. Alarm sesi duyulduğunda, ayrı ayrı yerleştirilen devreler sayesinde binadan insanların tahliyesi birbirini takip eden bir sırayla olurken, bilinen devre sistemleriyle komple bir bina tahliyesine gereksinim vardır.

2.1.2 İki Kademeli Adreslenebilir Sistemler

             Bu sistemler elektrik tesisatının kurulmasının oldukça kolay olması ve alarm durumunda özel dedektörlerle belirleyebilmesi hariç diğer özellikleriyle klasik iki kademeli sistemlere benzerler. Bu sistemlerin dedektör devreleri için ya düz ya da kıvrımlı tesisatlar kurulur. Alarm sesi veren devreler klasik iki kademeli sistemlere benzer. Bu sistemlerin en büyük avantajı bina konumuyla doğrudan ilişkili olan kontrol ve gösterge tesisatları üzerinde adres bilgilerini sağlayan kumandalı dedektörlerin konusunu noktasal olarak oldukça kolay bulmasıdır. Kontrol paneli ve dedektörler arasında adres bilgilerini naklederek gerekli olan yangının başlangıç hatasını kolayca gösterir. Ayrıca kontrol panelleri üzerindeki adres göstergeleri için gerekli olan adreslenebilirliğin sistem dizaynı üzerinde önemli etkisi vardır. Bazı sistem konfigürasyonları faydalı bir düzenlemenin oluşmasında adres bilgilerini kullanır.

             Eğer kıvrımlı sargılı elektrik tesisatı, herhangi tip bir sistemle kullanılırsa, kıvrımlı sargılı tesisat içinde kısa devre yalıtkan tertibatı kullanılmasıyla, kısa devre tesisatındaki hatadan dolayı dedektörlerdeki kayıtlar en aza indirilir.

2.1.3. Analog Adreslenebilir Sistemler

              Bu sistemler, bir dereceye kadar sistemlerin şüpheli tanımlayıcılarıdır ve analog yapılı, yangına has­sas elemanları sağlayan birçok da­tadan oluşurlar. "Anolog adresle­nebilir" terimi analog bilgileri yan­gın sensörlerinden yangın/yangın yok/hata kararlarının meydana geldiği kontrol panellerine nakle­der. Bu tip sistemlerin sahip olduğu en büyük avantaj klasik ve ad­reslenebilir iki kademeli dedektör sistemlerde mevcut olmayan yan­gın sensörlerinin servis kademe­sinde faydalı bilgileri sağlamasıdır.

2.1.4. Gelişmiş Sistemler

              "Gelişmiş" başlığından alışılagelen anlam; sistemin işlem kapasitesi­nin daha fazla olmasıdır. Binadaki yangın alarm sesi veren ve kontrol yüzeyleri gibi çıkış cihazlarından istenen performansa özel yangın dedektörlerinin çalışma durumuyla ulaşmak, bu sistemlerde mümkün­dür. Bu tip sistemler binanın tahli­ye şekli ile ilgili karar verebilme kabiliyetine sahiptir. Bir veya daha fazla yangın dedektörleriyle yangı­nın özelliklerine bağlı olarak bina tahliye edilebilir.

             Gerekli olan çok özel düzenleme­leriyle bu tip sistemler, analog ad­reslenebilir ve iki kademeli sistem­lerden daha başarılıdırlar. Sistemin başarılı olması için tesisatın tama­mıyla test edilmesi gereklidir.

Sistemin Yapısı;

            Sistem yapısının gelişimi, sistemin elektrik tesisatının şekliyle özellik­le ilişkilidir. Modern veri nakil tek­nikleriyle, elektrik tesisatı özel tip sistemlerin özelliklerini daha da azaltmaktadır, oysa sistemdeki noktalar, veriler işlem gördüğünde daha önemli olmaktadır.

2.1.5. Merkezi Kontrol, Gösterge ve İşlemler

            Bu düzenlemeyle yangın dedektörleri ve yangın alarm sesi veren cihazlar, sistem verilerinin işlendiği gösterge tertibatı (cie) ve mer­kezi kontrolle bağlantılandırılır. Alarm sesiyle ilişkili kararlar, tüm sistem performansının kontrolü ve hata anonsu cie'de yapılır. Sis­temin manuel kontrolü de cie ta­rafından yapılır ve cie'deki temel hatalar sistemin tamamının zarar görmesine neden olacaktır. Avru­pa Norm Projesi, Rr EN54 Bölüm 2, büyük ölçülerdeki yangın de­dektör cihazlarıyla bağlantılı olan tek bir cie'deki sistem hatasının ilerlemesinin durdurulmasına yar­dım edecektir.

            Bu sistem düzeneğin yangın alarm sistemlerinin ilk zamanlarından beri mevcuttur ve dünyada bu alandaki en çok kullanılan mima­ri sistemlerdendir.

2.1.6. Network Sistemler

              Normalde, Network Sistemleri bü­yük tesisatlar için kullanılır, dolayısıyla tüm yangın dedektörlerinin ve yangın alarm sesi veren cihazların bir cie'ye bağlanması pratik ol­madığı gibi tavsiye de edilmez.

             Network Sistemleri genelde, büyük bir bina veya bir grup bina etrafına dağıtılmış bir seri cie'den oluşur ve her bir cie bölgesel sistemlerle bağlantılı yangın alarm sesi veren cihazlar ve yangın dedektörlerine sahip olacaktır. Her bir cie birbirleriyle bağlantılı olup, veriler ya cie'ler arasından geçer, ya da böl­gesel olarak bilgilerin toplandığı bir master cie'den geçer.

            Master cie'nin olduğu yerde, böl­gesel olarak cie tarafından bir yangın sinyali alınarak yangın ekibine otomatik sinyal olarak gösterilecektir.

            Network sistemleri master kontrol­ ve gösterge cihazından bazı seviyelerde sistem kontrolü de yapabilir. Bu kontrol işlemi alarm sesi verencihazların şalterlerinin açılıp kapanmasıyla sınırlanabilir veya bu kontrol sistemi bölgesel cie'nin alıcı-vericisinin ve hatta bölgesel cie'ye bağlantılı özel dedektörlerin sürelerini uzatabilir.

            Network sistemleriyle ilgili önemli bir sonuç da elektrik tesisatı bağlantısında hata olursa, bu hata sistem tarafından efektif veri geçişini önleyebilir. Bu durumda tüm sistemin emniyeti kabul edilebilir sınırlardan daha aşağılara düşer.

            Bu problemin üstesinden gelmek için, uygulamada; network elektrik bağlantılarında hata olabilecek birçok veri geçiş yolunun, tüm sistemin performansı üzerindeki hata etkisinin ya ortadan kaldırılması ya da sınırlandırılması gerekir.

2.1.7. Yayılı İşlemler

              Düşük güç, düşük maliyet ve elektro­nik veri işlemlerin­deki gelişmelerin devam etmesiyle, bir sistem boyunca yayılı işlemler kav­ramı popülerliğini arttırmaktadır.

              Bu tür sistemler temel işlem etkinliklerinin üstesinden gelmek için sistem içinde tek bir nok­taya uzun süre bel bağlamazlar ve sistemi oluşturan birçok özel ürün­leri oluşturan etkinliklere   sahip olacaklardır.

            Buradaki   ürün yangın dedektör­leri üzerinde en büyük etkiye sahiptir. Yangın de­dektörleri cie ile paylaşmaktan zi­yade dedektörlerdeki tüm yangın sensör işlemlerine sahiptir. Bu düzenleme önemli ölçüde sistem üzerindeki veri trafiğini azaltabilir, böylece hızlı ve büyük ölçü­deki yangın olaylarına karşı kullanacağı kapasitesi artar.

2.1.8. Telsiz Sistemler

              Telsiz sistemlerin yangın dedek­törlerinin cie'ye olan bağlantılarında ya çok küçük elektrik sargıları vardır ya da hiç elektrik sargısı kullanılmaz. Bu tür sistemler, tarihi binalar gibi estetik görünüşün önemli olduğu binalarda ve­ya kablo bağlantılarının oldukça zor olacağı binalar gibi uygulamalarda oldukça faydalıdır.

Telsiz sistemler genelde cie'ye sı­nırlı bağlantılı iki kademeli yangın dedektörlerini kullanır. Maksi­mum pil ömrüyle bu sistemler oldukça  fazla öneme  sahiptir. Alarm sesi veren cihazlar ya kontrol panellerine bağlıdır ya da bölgesel güç ünitelerinden yeniden şarj olabilir pillerle güç sağlarlar. Eğer sürekli yangın alarm durumu mevcutsa ve o bölgede yeniden şarj etme imkanı bulunmuyorsa kullanılan pillerin başka pillerle değiştirilmesi gerekebilir.

              Telsiz sistemlerin teknolojisi hızla gelişmektedir ve ilk kullanımları, askeri amaçlar için olmuştur. Nakil amaçlı çok frekanslı kullanımı bu sistemler için tipik bir örnektir. Bu olay bina içinde çok geçişli nakillerle ilgili problemleri minimize eder.

2.1.9. Sistem Esaslı Alan Terminalleri

              Bina yönetim sistemleriyle ilgili bir kavram olan "alan terminallerinin" kullanımı, binaların özel kısımlarının bina yönetiminde kul­lanılan kontrolörlerle, tahrik kol­ları ve çeşitli sensörlerin bir alan terminali ile ara bağlantısı sayesin­de olmuştur. Teknolojik olarak yangın dedektör sistemlerindeki elemanların alan terminalleri kul­lanarak birbirleriyle bağlantılarının kurulması mümkündür, fakat mevcut sistemler tamamıyla korunmuşsa, burada bazı önemli sınırlamalar vardır.

Bu konuyla ilgili özellikler Avru­pa ve A.B.D. 'de birçok tartışma oluşturmaktadır ve teknolojik ge­lişmeyle beraber ortaya çıkan problemler yangın dedektörleriy­le bu sistemlerin bir araya getiril­mesiyle ortadan kaldırılacaktır.

2.2 Yangın Dedektörleri

            Yangın dedektörleri genellikle iki farklı mekanizmaya sahip olup, nokta dedektör mekanizmasında ürünün yanmasına ve dumanın yayılmasına gerek vardır. Bu sistemlerde taşınım genellikle dedektör yardımıyla sağlanır. Söz konusu mekanizmalar ısı ve duman dedektörlerinden oluşur. Diğer tip mekanizmalar ise hacimsel dedektör mekanizması olup, sensörler yardımıyla yanan ürünün duman veya kokusunu hacimsel olarak algılamak suretiyle ön belirleme yaparlar. Bu tip sistemlere örnek; alev radyasyon, optik duman ve ışık dedektörleridir.

2.2.1. Emici Yangın Dedektörü

              Bu tip dedektörler bir tüp içine yanan ürünün duman veya kokusunun emilmesi ile merkezi dedektör ve pompa ünitelerine bağlanmak suretiyle çalışırlar. Bu sistemin avantajı diğer birçok tip tek nokta algılayıcı sistemlere göre herhangi bir tehlike olmaksızın işlevini yerine getirmekte ve duyarlılığını muhafaza etmektedir.

              Bu tip yangın dedektörleri özellikle çok değerli elektronik ekipmanların yer aldığı tesisler ve tarihi binalarda kullanılabilmektedir.

Yangın dedektör sistemlerinde kullanılan farklı teknolojilerle değişik özellikte yanan ürünlerin dumanları ve kokuları algılanmak suretiyle yangınlar önceden algılanmaktadırlar.

2.2.2. Lineer Dedektörler

              Lineer Dedektörler konusunda çok farklı gelişmeler olmasına rağmen bu tip dedektörler pek yeni sayılmaz. Bu tip dedektörlerin en önemli avantajı özellikle çok uzun mesafeleri ve elektrik güç ünitelerindeki kabloların içerisinde yanma neticesinde yangın olup olmadığını saptamada yardımcı olur.

              Bazı lineer dedektörler özellikle çok aşırı ısının olabileceği noktalarda pozisyonlanarak, uzun mesafelerde yangın olaylarının algılanmasını kolaylaştırırır. Lineer dedektörler çoğunlukla ısı dedektörleri olarak da anılmaktadırlar. Bunlarda kullanılan teknoloji vasıtasıyla elektrik devrelerindeki kısa devreler, kablo, plastik koruyucuların yanmaları daha kolay belirlenir. Ancak algılama olayı sistemde kullanılan optik fiberlerin doğru seçimine de bağlıdır.

              Yangın esnasında yanan üründen çıkan gazı tesbit edebilecek lineer dedektörler hakkında çalışmalar devam etmektedir.

2.2.3. Çok Sensörlü Dedektörler

              Bu tip dedektörler birden fazla noktada meydana gelebilecek duman ve sıcaklık olasılığına karşı alarm verir. Bu tip dedektörlere bir örnek, ısı (sıcaklık) dedektörlerin birini duman dedektörleri ile birlikte kullanarak algılama yapmak olabilir. Duman dedektörleri kapatıldığında veya kasıtlı bir duman meydana geldiğinde algılama yapmaz. Duman dedektörleri, optik ve iyonizasyon dedektör grubundan olup, herhangi bir sinyal durumunda kombine olarak alarm sisteminde yanlış algılama olmadan sistemin duyarlılığı artar.

2.2.4. Çok Kriterli Dedektörler

              Farklı karar kriterlerinin olduğu yerlerde, tek tip dedektörlerin algılayamayacağı yangın olaylarını saptamak için kullanılır. Bu tip dedektörlerde çok kriterli görüşle, çok sensörlü görüşler kombine olmak suretiyle sistemde herhangi bir yanlışlık olmadan güvenilir bir algılama sağlarlar. Ayrıca sistemin kaza riskini de azaltırlar. Bu tip yangın alarm sistemlerinin güvenilirliği daha yüksektir.

2.3. Yangın Alarm Mekanizmaları

            Yangın sistemlerinde genellikle kullanılan iki tip yangın alarm mekanizmaları olup, bunlar görülebilir ve işitilebilir indikatörlerdir. Bununla birlikte bu tip sistemlerde kullanılan başka uzman sistemler de vardır. Özellikle vibrasyon aygıtlarıyla can güvenliği riski azaltılabilmektedir.

2.3.1. Görülebilir ( Visual ) Alarmlar

            Görülebilir alarm aygıtları övgüye değerdir. Bu tip sistemlerle sakin gürültü seviyelerine veya ek bir bilgiye ihtiyaç duyulan yerlerde insanların bina içlerinden dışarı çıkmalarına yardımcı olur. Bu tip sistemlerde aydınlatıcı ok ışıklarının kullanılması mümkündür.

2.3.2. İşitilebilir Alarmlar

            İşitilebilir alarm sistemleri basit zil, siren ve elektronik siren ve ses mesaj aygıtlarından oluşur.

2.3.3. Ses Mesaj Aygıtları

            Ses mesaj aygıtları çok efektif, güvenilir bir metot olarak herhangi bir yangın tehlikesine karşı bilgi verme ve tehlikeden insanları uzaklaştırmak için kullanılır. Bu tip aygıtların iki farklı tipi vardır. Birincisinde her bir alarm çalıcılar önceden programlanarak önbelirleyici mesaj seslerini algılayarak alarm verirler. Bu durumdaki bir ses insanların bulundukları yeri boşaltmaları gerektiğini ifade eder. Ancak bu tip aygıtların çok dikkatli kullanılması gerekir. Aksi takdirde değişik algılama sesleri yanlış anlamalara neden olur.

2.3.4. Ses Alarm Sistemleri

            Ses alarm sistemleri daha çok büyük ve geniş binalarda kullanılmaktadır. Bu tip sistemlere ses amplifierler de eklenmek suretiyle spesifik mesajlar sağlanır ve gürültülü ortamlarda bile yangınların farkedilmesini sağlarlar. Bu sistemler tek olarak programlanmış aygıtlardan ve ön programlanmış mesajlardan oluşurlar. Spesifik mesajları ayırmadaki ve algılamadaki üstünlükleri nedeniyle son derece yaygın olarak kullanılmaktadırlar.

            Bu sistemler genel olarak bütün izleme ( monitoring ) sistemlerini toplamakta olup, yangın alarm sistemlerinin en önemli elemanlarıdır.

            Ses alarm sistemlerinin teknolojileri hızla gelişmektedir. Bu sistemlerin alarm, amplifier ve kontrol mekanizmalarında dijital teknoloji kullanılarak daha hassas algılama sağlanabilmektedir. Ayrıca bu tip sistemlere mikroişlemcilerle de kontrol edilerek daha güvenilir koruma sağlanmaktadır. Uygun teknolojilerin kullanılması ile ses alarm sistemlerindeki güvenilirlik diğer tip yangın alarm sistemlerinden daha iyidir.

2.4. Kontrol Gösterge Ekipmanı

            Yangın dedektör sistemleri ve alarm sistemleri, içlerindeki güç üniteleri, göstergeler, kontrol üniteleri, ilgili ekipmanlar vasıtasıyla kontrol edilerek daha etkin hale getirilirler. 

            Yangın alarm karar sistemlerinde, karar işleminin gerekliliği ve işin tarifi, bu tip sistemlerde büyük önem arz eder. Bu tip yangın dedektör sistemleri çok geneldir. Alarm sisteminin işlevselliği ve diğer çıkış aygıtları, alarm aygıtının işlevselliğini ve diğer çıkış aygıtları cie içindeki konfigürasyonel lojik yardımıyla etkin hale getirilir. Yangın operasyonları için dedektör ve alarm sisteminin manuel karıştırmayı gerektirip, bina içlerinde kullanım için çok uygun değildir. Gösterge ve dedektör sisteminin durumu korunacak yerin durumuna göre pozisyonlanır. Ancak bu tip sistemler daha çok adreslenebilir sistemler için kullanılmaktadır. Yangını daha hassas bir şekilde algılamak suretiyle haberdar edilmeyi sağlar.

2.4.1. Görsel Gösterge Üniteleri

            Yangın alarm sistemlerinde görsel göstergeli ünitelerin kullanılması, kişisel bilgisayar ve workstationlarla birleştirilmesiyle daha geniş yerlerin yangın alarm sistemleri kontrol edilebilmektedir. Bu tip sistemlerin sağladıkları bilginin kalitesi, bu konudaki gelişmelerin artmasıyla doğru orantılı olarak artmaktadır.

Bununla beraber bu tip görsel göstergeli, güvenilirliği ispatlanmış ve bilgisayarlara bağlantısı yapılabilen, düzenlenebilen backup gösterge üniteleriyle daha da kullanılır duruma gelmektedirler.